شبهه آنلاین



تبلیغات


راه ها و روش های خود شناسی را بیان کنید؟

پرسش:

راه ها و روش های خود شناسی را بیان کنید؟

پاسخ:

انسان دارای دو جنبه است:
۱٫ جنبة مادی که نیازهای جسمی انسان مانند نیاز به آب، غذا، مسکن، پوشاک و غیره را شامل می شود.
۲٫ جنبة‌ معنوی که نیازهای روحی و روانی انسان مانند کسب شناخت و کمال و رشد را تشکیل می دهد.
شناخت خداوند نیز نیازمند خودشناسی است و لازمة شکوفایی استعدادهای انسان، شناخت خویش است. خودشناسی، رابطة‌ انسان را با دنیای بیرون بهتر برقرار می کند و با حواس و نیروهای خود به شناخت بهتری از زندگی می رسد.

خودشناسی چیست؟خودشناسی به معنی این است که انسان مقام واقعی خویش را درک کند، بداند که در معرفت می‌تواند بر فرشتگان پیشی بگیرد، بداند که او آزاد و مختار و مسؤول خویشتن و مسؤول افراد دیگر و مسؤول آباد کردن جهان و بهتر کردن جهان است. بداند که او امانتدار الهی است، بداند که برحسب تصادف، برتری نیافته است تا استبداد بورزد و همه چیز را برای شخص خود تصاحب کند و مسؤولیت و تکلیفی برای خویشتن قائل نباشد.(۱)
برای موجودی که به صورت فطری خود را دوست دارد، کاملا طبیعی است که به خود بپردازد و درصدد شناختن کمالات خویش و رسیدن به آنها باشد. از این رو خودشناسی، نیازی به دلیل‌های پیچیده عقلی و نقلی ندارد. غفلت از این حقیقت و سرگرم شدن به چیزهایی که در کمال و سعادت آدمی موثر نیست، امری غیر طبیعی و انحراف‌آمیز است که باید علتش را جستجو کرد و راه سلامت و نجات از آن را شناخت، همة‌تلاش های انسانی برای تامین لذایذ و خوشی های وی انجام می‌گیرد، پس خود شناسی انسان و کمالاتی که ممکن است در مسیر او قرار بگیرد، بر همة مسائل مقدم است. تا آنجایی که بدون شناخت حقیقت انسان و ارزش واقعی او، دیگر بحث ها بیهوده و بی پایه است.(۲)
اهمیت خودشناسی از دیدگاه قرآن و روایات:
قرآن فراموش کردن خود را نتیجة فراموش کردن خدا بر می‌شمارد و می‌فرماید: «و لا تکونوا کالذین نسوالله فانساهم انفسهم»(۳) مانند کسانی نباشید که خدا را فراموش کردند، پس خدا هم خودشان را از یادشان برد. قرآن کوشاست که انسان «خود» را کشف کند. این «خود»، «خودِ» شناسنامه ای نیست که اسمت چیست؟ اسم پدرت چیست و در چه سالی متولد شده ای؟ تابع چه کشوری هستی؟ آن «خود» همان چیزی است که «روح الهی» نامیده می شود و با شناختن آن «خود» است که (انسان) احساس شرافت و کرامت می کند و خویشتن را از تن دادن به پستی‌ها برتر می‌شمارد. (شناسایی توانایی ها و صفات مثبت خود و تلاش برای شکوفا کردن آنها برای حذف صفات بد و منفی و رسیدن به کمال) امیر المومنین ـ علیه السّلام ـ نیز می‌فرماید: «در شگفتم از کسی که خود را نمی‌شناسد، چگونه می‌تواند پروردگارش را بشناسد.» اسلام بر خلاف سایر ادیان به شناخت انسان اهمیت بسیار زیادی داده و وی را به شناخت سفارش کرده‌است تا بتواند راه صحیح سعادت را انتخاب کند. علامه طباطبایی (ره) می‌فرماید: «ترغیب خداوند مومنان را به ملازم بودن به خویشتن که همان حفظ کردن راه هدایت است، می‌فهماند راهی که لازم است انسان ها بپیمایند، راه خویشتن است که ایشان را به شناخت خداوند و سعادت حقیقی می‌رساند.»(۴) خود شناسی اولین قدم در راه پیشرفت قوای بشری است، پس اگر بخواهیم از نیروی خود و فرصت‌های زندگی حداکثر استفاده را از زندگی بکنیم، لازم است قبل از هر چیز به استعدادهای خود نظری بیافکنیم و آنها را بشناسیم. امام صادق ـ علیه السّلام ـ می فرماید: «خودشناسی انسان این است که خویشتن را به چهار طبع و چهار ستون و چهار رکن بشناسد، چهار طبعش خون است، صفرا، باد و بلغم، ستون هایش خرد است که از خرد و فهم و حافظه مایه می گیرد و ارکانش، نور است، آتش، روح و آب.»(۵) پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ می‌فرمایند: «با ایمان‌ترین شما با شناخت‌ترین شماست.»(۶)
راه ها و روش های خود شناسی:
به نظر اسلام خود حقیقی انسان روح خداوندی است که در بدن به امانت گذاشته شده‌است. این روح منشای خداوندی دارد و در قرآن کریم آمده‌است: «فاذا سویته نفخت فیه من روحی»(۷) (پس وقتی آن‌را درست کردیم از روح خود در آن دمیدیم.) حال این سوال مطرح می‌شود که روش شناخت این خود حقیقی، چگونه است؟ آیا برای شناخت آن به علوم تجربی باید مراجعه کنیم یا به علوم دینی؟ موضوع علوم تجربی مسائل مادی و طبیعی است، اما روح غیر مادی و غیر جسمانی است، پس با علوم تجربی نمی‌توان خود حقیقی را شناخت، نهایتاً به این نتیجه می‌رسیم که تنها از طریق معارف الهی می‌توان خود را شناخت. به اعتقاد علمای دینی تنها در مکتب انبیاء و پیامبران است که انسان خود را به نیکی و درستی می‌تواند بشناسد. عارفان نیز معتقدند که می‌توان از طریق انجام کارهای شایسته و پرهیز از کارهای زشت، آن‌چنان‌که در مکتب انبیاء آمده‌است، به شناخت خود دست یافت. عارفان خودشناسی را مهم‌ترین و اصلی‌ترین وظیفه و رسالت تک تک، انسان‌ها می‌دانند. آنها معتقدند اگر انسان خود را آن‌چنان‌که بایسته و شایسته است نشناسد، نمی‌تواند «خدای» خود را نیز بشناسد و کسی که خدای قادر متعال را نشناخت، نمی‌تواند این ادعا را داشته باشد که به رسالت و وظیفة انسانی خود عمل کرده‌است.
تلاش برای پی بردن و اعتراف به نقص های خود: یکی از عوامل خودشناسی آشنایی با نقص‌های خود است، ترس و وحشت از اعتراف به نقایص خود باعث می شود انسان بر واقعیت درونی خود پرده افکنده و نسبت به رفع آن نکوشد. اما با تلاش و صداقت می توان به نقص های درونی آگاهی یافت و نسبت به رفع آنها کمر همت بست.(۸)
امید به خودسازی و مداومت بر آن: اگر فردی از روی علاقه و ایمان به دنبال شناخت ضعف های خویش باشد، با نقص های روحی و اخلاقی خود آشنا می شود. اما گاه بعد از شروع به خود سازی از آنجا که احساس موفقیت کامل نمی کند، احساس شکست و یاس کرده آنرا رها می کند، اما با امید به نتیجة موفقیت آمیز بر تلاش خود می‌افزاید و با تداوم بر رفع نقایص می‌کوشد.
مغرور نشدن: گاه شخصی که گام در راه خودشناسی گذارده‌است پس از مدت زمان اندکی ممکن است دچار غرور شود و احساس کند که به کمال لازم رسیده است، این غرور که به صورت فخرفروشی بر دیگران بروز می کند، یکی از موانع خودشناسی است. شخص، لازم است غرور بی جایی را که بدان دچار شده کنار گذاشته و با حقایق آنچنان که هست روبرو شود. بدین صورت می تواند یکی از حجاب های رودرروی خود را بردارد و به شناخت خویش به صورت درست دست یافته و آنگاه به خود سازی بپردازد.
البته روشن و واضح است که اصل بودن خودشناسی و خودسازی بسیار مشکل است و در این راه، به تعبیر حافظ، که دیوها و شیاطین کمین کرده اند و مرتباً رهزنی می‌کنند:
طی این مرحله بی همرهی خضر مکن
ظلمات هست بترس از خطر گمراهی
اگر در این راه، راهنما نباشد تا دست انسان را بگیرد، مطمئناً راه به چاه ختم خواهد شد.
نکته: برای رسیدن به خواسته خود از توصیه‌های زیر کمک بگیرید.
۱٫ در انتخاب دوست دقت به خرج دهید.
۲٫ از مطالعة کتب اخلاقی و زندگی بزرگانی مثل شیخ رجبعلی خیاط (کتاب کیمیای محبت) ، شنیدن سخنرانی های اخلاقی مثل برنامه های رادیو معارف، دریغ نورزید.
۳٫ بعد از هر نماز مدتی در سجاده بنشینید و نسبت به اعمال خود تفکر و تامل کنید.
۴٫ در برنامة‌ خودسازی که پس از خودشناسی است، فردا فردا نکنید. آری از همین حالا شروع کنید و آهسته و پیوسته حرکت کنید. (مهم).


پاورقی:

۱٫ مطهری، مرتضی، مجموعة آثار، انتشارات صدرا، ج۲، ص۲۸۳، ۲۸۴٫
۲٫ مصباح یزدی، محمد تقی، خودشناسی و خود سازی، موسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، ص ۸ ـ ۹٫
۳٫ حشر:۱۹٫
۴٫ به نقل از: انسان شناسی، مرکز تحقیقات اسلامی سپاه، ص ۹ ـ ۱۱٫
۵٫ میزان الحکمه، مترجم حمید رضا شیخی، انتشارات دارالحدیث، ج ۶، ص ۱۴۳٫
۶٫ میزان الحکمه، انتشارات دارالحدیث، ج ۶، ص ۱۳۱٫
۷٫ حجر:۲۹٫
۸٫ سعادت، محمد علی، اخلاق اسلامی، انتشارات سمت، ص۱۴۹ ـ ۱۵۰٫

برچسب ها : , , , ,


 صفر نظر براي نوشته ي "راه ها و روش های خود شناسی را بیان کنید؟" داده شده است!

ارسال نظر

نام شما :

ایمیل :
وب سایت :

متن و پیام شما :